Verslag van de vergadering van 16 juni 2026 (2025/2026 nr. 34)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 15.27 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
Mevrouw Visseren-Hamakers i (Fractie-Visseren-Hamakers):
Dank, voorzitter. Het kabinet-Jetten heeft ervoor gekozen de structurele bezuinigingen van het kabinet-Schoof op ontwikkelingssamenwerking niet terug te draaien. Dit zijn bezuinigingen van zo'n 2,4 miljard euro per jaar vanaf 2027. De zogenaamde structurele intensivering van ontwikkelingssamenwerking van 257 miljoen door dit kabinet is dus hopeloos onvoldoende om die bezuinigingen ongedaan te maken.
Voorzitter. Mijn fractie, die de Partij voor de Dieren vertegenwoordigt in de Eerste Kamer, vindt het ongelofelijk dat een kabinet met het CDA en D66 dit laat gebeuren, vooral omdat die partijen nog vorig jaar de motie steunden die uitspreekt dat Nederland zich zou moeten houden aan de internationale norm dat 0,7% van het bruto nationaal inkomen aan ontwikkelingssamenwerking zou moeten worden besteed. De minister stelt dat de koppeling van ontwikkelingssamenwerking aan het bruto nationaal inkomen wordt hersteld. Dat zou een mooie eerste stap zijn, maar is dit echt zo en is dit structureel? Graag een reactie van de minister.
Tegelijkertijd kiest het kabinet er dus bewust voor om zich niet te houden aan de internationale norm van 0,7%, terwijl een meerderheid van de Tweede en Eerste Kamer zich hier vorig jaar nog voor heeft uitgesproken. Het kabinet heeft dus niet de intentie om deze moties uit te voeren. De minister stelt in het schriftelijk overleg dat de wens van de Eerste Kamer goed is gehoord. Hij is goed gehoord, maar er is niet geluisterd, moet ik constateren. Bovendien gaat een gedeelte van de zogenaamde intensivering van 257 miljoen helemaal niet naar ontwikkelingssamenwerking, maar naar asielopvang en niet-militaire steun aan Oekraïne.
De Partij voor de Dieren vindt het belangrijk om te investeren in asielopvang en steun aan Oekraïne; laat daarover geen misverstand bestaan. Maar het kabinet zet niet alleen de grootschalige bezuinigingen van het vorige kabinet door, maar gebruikt het OS-geld ook voor andere doelen. Hiermee blijft nog minder budget over voor daadwerkelijke ontwikkelingssamenwerking. Daarom heeft mijn fractie de volgende vragen aan de minister. Is de minister bereid om op Prinsjesdag plannen te presenteren om de bezuinigingen van het kabinet-Schoof op ontwikkelingssamenwerking ongedaan te maken? En is hij bereid om op Prinsjesdag plannen te presenteren die voldoen aan de 0,7%-norm?
Voorzitter. Ontwikkelingssamenwerking betekent internationale solidariteit en compassie. Het betekent zorg dragen voor de mensen in de wereld die het het zwaarst hebben. Het betekent noodhulp in conflictgebieden, voedselhulp bij acute honger en voedselonzekerheid, en medische zorg tijdens epidemieën. Het betekent investeren in vrouwenrechten en gendergelijkheid, en het betekent het ondersteunen bij klimaatadaptatie in landen die vaak zelf het minst hebben bijgedragen aan klimaatverandering. Zoals de minister zelf zegt in het schriftelijk overleg worden met name lage-inkomenslanden en fragiele staten relatief hard geraakt door de mondiale bezuinigingen op OS vanwege hun afhankelijkheid van ontwikkelingssamenwerking, terwijl de noodzaak van ontwikkelingssamenwerking in deze tijden van conflicten en klimaatverandering alleen maar groter wordt. Mede daarom vindt de Partij voor de Dieren dat niet 0,7% maar 1% van het bruto nationaal inkomen naar ontwikkelingssamenwerking zou moeten gaan. Kan de minister reflecteren op zijn eigen constatering dat met name mensen in de meest kwetsbare landen worden getroffen door de bezuinigingen op OS? En vindt hij, samen met de Partij voor de Dieren, dat deze instabiliteit juist om meer OS vraagt in plaats van om minder?
Voorzitter. De deal die het kabinet met PRO, of GroenLinks-PvdA, heeft gesloten in een poging om de begroting door de Eerste Kamer te loodsen betreft alleen 2026. Voor de jaren erna is er niets geregeld. Bovendien is de deal een klassiek geval van een sigaar uit eigen doos: het voor 2026 vrijgemaakte geld betreft OS-budget voor toekomstige jaren. Ook ging de VVD er alleen mee akkoord door de deal met PRO te koppelen aan de afspraak dat D66 het verzet zou staken tegen een voorstel om het verheerlijken van terrorisme strafbaar te stellen. PRO zegt niet van deze afspraak binnen het kabinet te hebben geweten. Mevrouw Karimi heeft dat vanochtend nog bevestigd.
Voorzitter. Wat betekent deze manier van zakendoen voor andere onderhandelingen met de oppositie? Is het kabinet wel een te vertrouwen onderhandelingspartner, vraag ik de minister. Hoe kan een partij die afspraken wil maken met het kabinet om het beleid op een bepaald onderwerp te verbeteren, zeker weten dat deze afspraak niet een achteruitgang op andere dossiers betekent? Is de minister bereid om namens het kabinet toe te zeggen dat alle aspecten van de gemaakte afspraken, ook als ze andere dossiers betreffen, op tijd openbaar worden gemaakt, zodat de partijen, alles overziend, een oordeel kunnen vellen over het totaalpakket?
Voorzitter. D66 stelde in het schriftelijk overleg een belangrijke vraag. Het is jammer dat mevrouw Moonen er nu niet is. In hoeverre kan de norm van 1,5% voor bredere weerbaarheid worden ingezet voor ontwikkelingssamenwerking? Mijn antwoord zou zijn: uiteraard kan dat. Volgens de Veiligheidsstrategie voor het Koninkrijk der Nederlanden 2023-2029 is veiligheid veel breder dan alleen territoriale en fysieke veiligheid. Het gaat ook om ecologische veiligheid, economische veiligheid, sociale en politieke stabiliteit en de internationale rechtsorde en stabiliteit. Hier valt dus letterlijk een wereld te winnen door investeringen in brede veiligheid die ook bijdragen aan ontwikkelingssamenwerkingsdoelen. De minister antwoordde in het schriftelijk overleg dat dit inderdaad verder kan worden verkend. Dat is mooi. Zou de minister kunnen toezeggen om deze verkenning mee te nemen in de voorbereidingen voor Prinsjesdag?
Voorzitter. Ik kijk uit naar de reactie van de minister. Voorts ben ik van mening dat er een einde moet komen aan de bio-industrie.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Dessing van Forum voor Democratie.